هرس درخت پسته یکی از مهم‌ترین عملیات باغداری است که می‌تواند محصول باغ را چند برابر کند. در واقع، این عملیات با دو هدف اصلی فرم‌دهی و افزایش باردهی انجام می‌شود که تاثیر مستقیمی بر عملکرد درخت دارد.

به همین دلیل، ۹۰ درصد هرس‌ها در درختان بالغ انجام می‌شود و تنها ۱۰ درصد برای جوانسازی درختان مسن است. همچنین، بهترین زمان برای هرس درخت پسته پس از ریزش برگ‌ها در فصل پاییز و در دوره خواب درختان در فصل زمستان می‌باشد.

در این راهنمای جامع، ما تمام جنبه‌ها و نکات هرس درخت پسته را بررسی خواهیم کرد و به شما نشان خواهیم داد که چگونه می‌توانید با رعایت اصول صحیح هرس، به بهترین نتیجه در باغ پسته خود دست یابید.

عنوان	توضیح
هدف اصلی هرس درخت پسته	فرم‌دهی و افزایش باردهی درختان پسته برای بهبود عملکرد و عمر اقتصادی
زمان مناسب هرس پسته	پس از ریزش برگ‌ها در پاییز و قبل از متورم شدن جوانه‌ها در زمستان
انواع هرس درخت پسته	فرم‌دهی، باردهی، تنک کردن، احیا
هرس فرم‌دهی	ایجاد ساختار اسکلتی قوی در درختان جوان، ۵-۷ سال طول می‌کشد
هرس باردهی	کنترل اندازه درخت و افزایش تولید میوه، به ویژه در سال‌های کم محصول
هرس تنک کردن	کاهش سال‌آوری و بهبود نفوذ نور، در دوره خواب درختان
هرس احیا	جوان‌سازی درختان مسن و افزایش باردهی، از سال نهم یا دهم شروع می‌شود
اشتباهات رایج	زمان نامناسب هرس، هرس بیش از حد، عدم رعایت زاویه برش
نتیجه گیری	هرس صحیح با زمان‌بندی مناسب، عمر اقتصادی و باردهی درختان پسته را افزایش می‌دهد.

کالاکشت

اصول پایه هرس درخت پسته

در علم باغبانی، هرس یک عملیات تخصصی و کاملاً علمی است که شامل قطع کامل یا جزئی شاخه، ریشه، پوست و برگ درخت می‌شود. این فرآیند با هدف هدایت، تربیت و تأثیر بر نحوه رشد و باروری گیاه انجام می‌شود.

تعریف هرس و اهداف آن

هرس درخت پسته یک فرآیند هدفمند است که اهداف متعددی را دنبال می‌کند. به طور کلی، اهداف اصلی هرس عبارتند از:

• محدود کردن اندازه درخت متناسب با فواصل بین ردیف
• تشکیل شاخه‌های میوه‌دهنده جدید و بهبود نفوذ نور
• کاهش سال‌آوری و افزایش عمر اقتصادی درخت

همچنین، هرس درخت پسته به طور مناسب باعث تقویت شاخه‌ها و جوانه‌ها می‌شود و موجب رسیدن آب و مواد غذایی بیشتر به جوانه‌های گل در حال تشکیل می‌گردد. به علاوه، این عملیات در سلامتی و افزایش عمر درختان موثر است.

نقل قول:

Sunlight Exposure: Proper pruning opens up the canopy, allowing sunlight to penetrate all parts of the tree. This is crucial for even fruit ripening and overall tree health. “Source“

ترجمه:

بیشتر بدانید: بهترین زمان کاشت نهال بررسی عوامل موثر و مراحل کاشت

زمان مناسب برای هرس درخت پسته

زمان‌بندی صحیح هرس درخت پسته نقش کلیدی در موفقیت این عملیات دارد. بهترین زمان برای هرس درخت پسته، دوره خواب زمستانه است. در این زمان، هرس باعث ضعف کمتر و تقویت بیشتر جوانه‌های باقی‌مانده درخت می‌شود.

عملیات هرس درخت پسته باید پس از ریزش برگ‌ها در پاییز و پیش از متورم شدن جوانه‌ها در اواخر زمستان انجام شود و به پایان برسد. در نتیجه، هرس تابستانه غالباً در مورد درختان جوان پسته قبل از باردهی انجام می‌شود و در درختان بالغ صرفاً جهت حذف شاخه‌های بیمار، معیوب و مانع که در مسیر رفت و آمد باغ هستند، کاربرد دارد.

نکته مهم این است که اثرات مطلوب هرس پسته سالیانه، فقط زمانی بروز می‌کند که دیگر عملیات باغی مثل آبیاری، کوددهی و کنترل آفات به خوبی انجام شود. در واقع، هرس به همراه سایر عملیات باغبانی، تولید میوه بهتر و بیشتر را تضمین می‌کند.

انواع هرس درخت پسته

بسته به سن درخت و هدف از هرس، چهار نوع اصلی هرس درخت پسته انجام می‌شود که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند.

هرس فرم دهی

هرس فرم‌دهی با هدف ایجاد اسکلت قوی و محکم در درختان جوان انجام می‌شود. متأسفانه در بیش از ۹۰ درصد باغات پسته، هرس فرم‌دهی انجام نشده و درختان به صورت درختچه‌ای و چند تنه پرورش می‌یابند. این نوع هرس باید در اوایل بهار یا پاییز انجام شود و معمولاً ۵ تا ۷ سال طول می‌کشد تا هرس فرم مناسب تکمیل گردد.

هرس باردهی

هرس باردهی برای کنترل اندازه درخت و سال‌آوری درختان پسته ضروری است. این نوع هرس معمولاً از بالای ۲ تا ۳ جوانه رویشی واقع در انتهای شاخه‌های رشد فصل جاری صورت می‌گیرد. علاوه بر این، هرس شدید درختان پسته پس از سال پر محصول باعث تولید شاخه‌های رویشی قوی در سال کم محصول می‌شود.

هرس تنک کردن

در هرس تنک کردن، معمولاً به منظور کاهش سال‌آوری، تعداد شاخه‌های میوه‌دهنده را قبل از سال پربار به حدود نصف تا دو سوم کاهش می‌دهند. این عملیات باید در دوره خواب زمستانی و طی سال‌های باردهی اقتصادی محصول انجام شود. در واقع، هرس تنک شاخه باعث تسهیل نفوذ نور خورشید و جلوگیری از ایجاد سایه در درخت می‌شود.

هرس احیا

هرس احیا یا تجدید معمولاً از سال نهم یا دهم انجام می‌شود، با این هدف که گیاه در طول سال‌ها قدرت خود را از دست ندهد. درختانی که به دلیل پیری دچار خشک شدن سرشاخه‌ها شده‌اند، بهتر است با هرس جوان‌سازی ترمیم شوند. همچنین، این نوع هرس با حذف شاخه‌های قدیمی و نابارور می‌تواند درختان مسن و کهنسال را جوان کرده و میزان باردهی آن‌ها را افزایش دهد.

بیشتر بخوانید: تنک شدن خوشه پسته و 10 علت به وجود آمدن این مشکل!

مراحل هرس فرم دهی درخت پسته

فرم‌دهی صحیح درختان پسته از یک سال پس از پیوند آغاز می‌شود و مراحل اجرای آن معمولاً ۴ تا ۵ سال به طول می‌انجامد. این فرآیند با هدف ایجاد ساختار اسکلتی قوی و ظاهری مناسب انجام می‌شود که نقش مهمی در تسریع رشد شاخه‌ها دارد.

هرس پسته در سال اول

در زمستان سال اول، هرس با حذف پاجوش‌ها آغاز می‌شود. در این مرحله، شاخه‌های بدون رشد باید قطع شوند و برای تقویت اسکلت درخت، باید از فاصله ۹۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متری سربرداری شود. علاوه بر این، در درختان پیوندی، تمام پاجوش‌ها و تنه جوش‌های بالا و پایین پیوندک باید حذف شوند.

نکته مهم در مورد درختان پیوندی این است که معمولاً چند شاخه پیوند شده وجود دارد. در این حالت، باید شاخه‌ای که نسبت به سایر شاخه‌ها رشد عمودی و به طرف بالا دارد را برای سربرداری انتخاب کرد. همچنین، در درختانی که پیوند نخورده‌اند اما رشد کمی دارند، نباید شاخه‌ها را کامل قطع کرد و تنها باید یک دوم یا یک سوم شاخه را حذف نمود.

هرس پسته در سال دوم و سوم

در تابستان سال دوم، پس از سربرداری زمستانه، شاخه‌های جانبی جدیدی از محل هرس تشکیل می‌شوند. بهترین زمان برای هرس این شاخه‌ها و تربیت درخت به شکل جامی، خردادماه است. در این مرحله، ۳ تا ۵ شاخه جانبی قوی که پراکندگی مناسبی دارند را باید نگه داشت، زیرا این شاخه‌ها اسکلت اصلی درخت را تشکیل می‌دهند.

در زمستان سال دوم، برای تبدیل ساختار درخت به شکل جامی باز، شاخه‌های جانبی که اسکلت اصلی درخت را تشکیل می‌دهند باید از فاصله ۲۵ سانتی‌متری سربرداری شوند. در واقع، این شاخه‌ها باید:

• در چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق و غرب) قرار گیرند
• فاصله بین شاخه‌ها حداقل ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر باشد
• زاویه شاخه‌ها با شاخه اولیه حدود ۴۵ درجه باشد

در سال‌های سوم تا پنجم، هرس تابستانه همانند سال قبل تکرار می‌شود و شاخه‌هایی که اسکلت جامی درخت را تشکیل می‌دهند سربرداری می‌شوند. این هرس با هدف افزایش اندازه تاج درخت و قطر شاخه‌ها انجام می‌شود. در هرس زمستانه این سال‌ها، روی شاخه‌های ثانویه، شاخه‌های جدیدی تشکیل می‌شود که ۲ تا ۳ عدد از آن‌ها را انتخاب کرده و از فاصله ۶۰ سانتی‌متری سربرداری می‌کنند.

تکنیک های هرس باردهی

تکنیک‌های هرس باردهی نقش کلیدی در موفقیت باغداری پسته دارد. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که واکنش ارقام مختلف پسته به هرس متفاوت است، به‌طوری که رقم اوحدی واکنش بیشتری نسبت به سربرداری نشان می‌دهد.

سربرداری شاخه ها

سربرداری به معنی قطع قسمتی از سر یا انتهای فوقانی شاخه است که باعث تحریک رشد جوانه‌های جانبی می‌شود. در درختان بالغ، این نوع هرس روی شاخه‌های ۳ تا ۵ ساله انجام می‌شود و باعث تولید شاخه‌های جانبی جدید می‌گردد.

نکته مهم در سربرداری این است که حداقل یک جوانه رویشی باید در بالای جوانه گل حفظ شود. همچنین، سربرداری شاخه یک‌ساله در شرایط آور باعث افزایش شاخه‌های جانبی و افزایش تعداد جوانه‌های گل برای سال بعد می‌شود.

در رقم اوحدی، سربرداری شاخه‌های سه‌ساله در شرایط آور علاوه بر افزایش تعداد شاخه‌های جانبی، باعث افزایش تعداد جوانه‌های گل می‌شود و میزان محصول سال بعد را افزایش می‌دهد.

حذف شاخه های نامناسب

در فرآیند هرس باردهی، شناسایی و حذف شاخه‌های نامناسب اهمیت ویژه‌ای دارد. شاخه‌هایی که باید حذف شوند عبارتند از:

• شاخه‌های با زاویه نزدیک به عمودی یا افقی
• شاخه‌هایی که با تنه اصلی زاویه بیش از ۷۰ درجه می‌سازند
• شاخه‌های خشک و آلوده که مشکلاتی در عملیات داشت و برداشت ایجاد می‌کنند

به طور کلی، برای کاهش سال‌آوری، تعداد شاخه‌های میوه‌دهنده را قبل از سال پربار به حدود نصف تا دو سوم کاهش می‌دهند. در واقع، این عملیات باید در دوره خواب زمستانه و در سنین باردهی اقتصادی محصول انجام شود.

علاوه بر این، هرس سربرداری و تنک شاخه باعث کاهش درصد پوکی و افزایش درصد ناخندانی می‌گردد. در نتیجه، هرس سالیانه درختان بارده به منظور حذف شاخه‌های خشک و آلوده ضروری است، زیرا در صورت عدم هرس، خشکیدگی به سایر قسمت‌های درخت نیز سرایت می‌کند.

مقاله پیشنهادی: بیماری نماتد پسته چیست؟ انواع نماتد پسته و راه های مبارزه و کنترل

اشتباهات رایج در هرس درخت پسته

اشتباهات در هرس درخت پسته می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به باغ وارد کند. در واقع، هرس نادرست نه تنها باعث کاهش محصول می‌شود، بلکه می‌تواند سلامت درخت را نیز به خطر بیندازد.

زمان نامناسب هرس پسته

هرس پسته در زمان نامناسب یکی از رایج‌ترین اشتباهات باغداران است. هرس ایده‌آل باید در اوایل اردیبهشت انجام شود. علاوه بر این، هرس تابستانه یا بهاره باعث ضعف جوانه‌های باقی‌مانده درخت می‌شود و احتمال نفوذ بیماری‌های قارچی و ویروسی از محل هرس را افزایش می‌دهد.

در واقع، هرس در زمان نامناسب می‌تواند:

• درخت را بیش از حد تحت فشار قرار دهد
• درخت را در معرض بیماری‌ها و آفات قرار دهد
• رشد درخت را مختل کند

هرس بیش از حد

حذف بیش از حد شاخه‌ها یکی دیگر از اشتباهات متداول است که باعث استرس درخت و کاهش فتوسنتز می‌شود. برای جلوگیری از این مشکل، هرگز نباید بیش از ۳۰ درصد از کل شاخه‌ها را هرس کرد. همچنین، برش و اصلاح بخش بزرگی از تاج درخت به یکباره می‌تواند به شکل قابل توجهی به درخت آسیب برساند.

بدترین شکل هرس درخت پسته، بریدن کامل شاخه‌های پایین و دادن فرم V به تاج درخت است. در صورتی که درخت نیاز به هرس شدید دارد، این کار باید به تدریج و در طول چند سال انجام شود تا از آسیب‌های جدی جلوگیری شود.

عدم رعایت زاویه برش در هرس پسته

برش‌های نامناسب و عدم رعایت زاویه صحیح در هرس پسته می‌تواند باعث آسیب جدی به درخت شود. برش‌های نزدیک به تنه یا برش‌های ناصاف ممکن است باعث آسیب به بافت درخت و ایجاد عفونت شوند.

برای هرس صحیح، باید به این نکات توجه کرد:

• وقتی شاخه‌ها را هرس می‌کنید، یک فاصله ۲ تا ۳ میلی‌متری از تنه را حفظ کنید
• هرس همسطح با تنه می‌تواند به مجرای شیره در تنه آسیب برساند
• برش همسطح با تنه یک زخم باز ایجاد می‌کند که می‌تواند ورودی برای قارچ‌ها باشد

در نهایت، برای اجتناب از این اشتباهات، استفاده از ابزارهای تیز و تمیز برای برش‌های دقیق ضروری است. این کار خطر بروز بیماری در درخت را کاهش می‌دهد. همچنین، باید فضای کافی بین شاخه‌های اصلی ایجاد شود تا امکان توزیع مناسب شاخه‌ها فراهم گردد.

نتیجه گیری کالاکشت

هرس درخت پسته یک مهارت ضروری برای هر باغدار است که نیازمند دانش، تجربه و دقت فراوان می‌باشد. بنابراین، رعایت اصول صحیح هرس پسته از جمله زمان‌بندی مناسب، انتخاب روش درست و پرهیز از اشتباهات رایج، نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت باغ پسته دارد.

درختان پسته به هرس منظم و اصولی نیاز دارند تا بتوانند محصول مطلوب تولید کنند. همچنین، هرس پسته صحیح می‌تواند عمر اقتصادی درختان را افزایش داده و از مشکلاتی مانند سال‌آوری جلوگیری کند.

باغداران باید توجه داشته باشند که هرس یک عملیات مستمر است و نمی‌توان انتظار داشت با یک بار هرس، تمام مشکلات باغ برطرف شود. در نتیجه، برنامه‌ریزی دقیق و اجرای منظم عملیات هرس درخت پسته، همراه با سایر مراقبت‌های باغی، کلید دستیابی به باغی پربار و سالم است.

منابع خارجی: 

starkbros – wikifarmer – gardeningknowhow

سوالات متداول

• چه زمانی بهترین زمان برای هرس درخت پسته است؟
  بهترین زمان برای هرس درخت پسته پس از ریزش برگ‌ها در پاییز و قبل از متورم شدن جوانه‌ها در زمستان است.

• چطور می‌توان از هرس بیش از حد درخت پسته جلوگیری کرد؟
  برای جلوگیری از هرس بیش از حد، باید هیچ‌گاه بیش از ۳۰ درصد از شاخه‌های درخت را قطع نکرد و هرس را به تدریج انجام داد.

• فرق هرس باردهی و هرس فرم‌دهی در درخت پسته چیست؟
  هرس فرم‌دهی برای ایجاد ساختار قوی در درختان جوان و هرس باردهی برای کنترل اندازه و افزایش تولید میوه در درختان بالغ انجام می‌شود.

• چگونه هرس احیا می‌تواند درختان پسته مسن را جوان‌سازی کند؟
  هرس احیا با حذف شاخه‌های قدیمی و نابارور به درختان مسن کمک می‌کند تا دوباره قدرت و باردهی خود را بازیابند.

• آیا هرس تابستانه برای درختان پسته مفید است؟
  هرس تابستانه معمولاً برای درختان جوان و به‌منظور حذف شاخه‌های بیمار و اضافی انجام می‌شود، ولی برای درختان بالغ توصیه نمی‌شود.